 |
|
nederlandse |
Over welke dichter had Gerard Reve het, in deze brief die ik op 2 januari 1990 van hem ontving?
Boudewijn Büch kan het in ieder geval niet geweest zijn.
Het juiste antwoord op deze vraag is al geruime tijd hier te vinden, als onderdeel van een reeks herinneringen opgehaald t.g.v. de 100e respectievelijk 75e geboortedag van twee onsterfelijke figuren zonder wie mijn loopbaan in het boekenvak een stuk saaier zou zijn geweest: Gerard Reve en Boudewijn Büch.
Beroepsquerulant Gerrit Komrij liet door de jaren heen ook veelvuldig van zich horen.
Het begon allemaal in maart 1992, met een onverwacht telefoontje en een tweetal lange faxberichten, waarvan dit de slotregels waren:
De rest is literatuur, het gegrom van de roddel, en de boze buitenwereld.
Vanzelfsprekend speelt die wereld ons parten en vanzelfsprekend is alles niet zo nobel als men met ‘grote lijnen’ wel zou willen.
U zult begrijpen dat ik hierover zo uitgebreid mijmer omdat Boudewijn iets voor mij betekende [...].
Ik ben geïrriteerd geraakt en dan begint men misschien dingen te zien die er niet zijn [...].
Ik zal voor Boudewijn een Goethe-gevalletje (*) klaarleggen dat hij altijd al graag wilde hebben [...].
Met hartelijke groet, Gerrit Komrij
Dit was het startpunt van een Portugees rondedansje dat een jaar of twaalf zou duren en op een bijzondere manier ten einde kwam.
Een nogal "vrije" interpretatie van zowel de aanleiding als de inhoud van bovenstaande correspondentie is terug te vinden in een in 2022 gepubliceerd boekwerkje van de hand van de biograaf van Gerrit Komrij, met wie ik inmiddels via e-mail een langdurige en uiterst bizarre discussie heb mogen voeren.
Meer informatie over dit voorproefje van de langverwachte biografie (Praatjes!) vindt u onderaan deze pagina, maar de kortste weg is langs hier.
Biografen gaan graag aan de haal met ervaringen en/of correspondentie van anderen; ik heb voor de aardigheid de rollen maar eens omgedraaid.
Eric Schneyderberg
(*) Spoiler alert: Van dat Goethe-gevalletje is helaas nooit meer iets vernomen.
--------------------------
Enkele relevante items uit de voorraad:
Het complete MANUSCRIPT van Gerard Reves De Stille Vriend, de korte roman die in 1984 in boekvorm verscheen, zowel in KLADSCHRIFT (inclusief alle mogelijke probeersels en varianten), als in NETSCHRIFT; alles met de kroontjespen vervaardigd op maar liefst 248 enkelzijdig beschreven bladen.
Dit dikke pakket laat zich in het kort als volgt omschrijven (een uitgebreide beschrijving vindt u hier in PDF):
82 BLADEN VOLTOOID NETSCHRIFT: de complete tekst, zo goed als gelijkluidend aan de gepubliceerde versie, zeer zorgvuldig in netschrift vervaardigd.
48 BLADEN VOORLOPIG NETSCHRIFT: een niet voltooide, deels nauwelijks herkenbare vroege versie van het werk, in netschrift.
84 BLADEN KLADSCHRIFT: de diverse hoofdstukken van het werk in verschillende stadia, met vele opmerkelijke varianten, talloze aanzetten, herschreven en/of alsnog verwijderde passages plus de nodige andere merkwaardigheden.
34 BLADEN AANTEKENINGEN: intermezzo’s, overdenkingenen (!!!) en andere uitspattingen in kladschrift.
Ook wat deze laatste afdeling betreft wordt u doorverwezen naar de beschrijving in PDF-formaat; het is de moeite waard want u krijgt mooie dingen te lezen, zoals:
Een verhaal heeft een begin maar dat gaat niet vanzelf.
Het is gemakkelijk genoeg, een verhaal te beginnen met de vermelding, dat die en die 'aan het raam zat' en 'beheerst werd door sombere gedachten'.
Ontelbare mensen zitten aan het raam, met sombere gedachten of niet, maar wie wil dat lezen?
Wat wij willen is immers aksie, avontuur, wonderlijke dingen die iemand overkomen, en, natuurlijk: liefde.
Men kan rustig zeggen, dat om de liefde zo goed als alles draait, en dat de schrijver nooit te veel liefde in zijn boeken kan doen, zelfs als het daarbij een beetje ruw toegaat.
Het NIET openbaar gemaakte, vrijwel even lange tweede deel van deze fantastische tekst (ik maakte er al eens eerder melding van) heeft het stadium netschrift nooit bereikt en is alleen in klad overgeleverd.
Hetzelfde geldt overigens voor diverse andere briljante passages, kortom: dit pakket bladen bevat nog steeds een ware schat aan ongepubliceerd materiaal.
Een flinke collectie werk van de hand van de Volksschrijver, zowel in druk als in handschrift, grotendeels rechtstreeks afkomstig uit Huize Reve.
Achterin deze catalogus - die ook een beschrijvingen en/of afbeeldingen van brieven aan Gerard Reve bevat - is een geannoteerde weergave van het hierboven vermelde Des Avonds Laat te vinden; het was mij een eer deze werkelijk prachtige tekst op deze manier te hebben mogen uitgeven.
De foto (zie close up) die voor het omslag gebruikt werd is overigens gemaakt door Joop Schafthuizen, Le Poet-Laval, 5 januari 1976.
Nog enkele exemplaren van dit boekje beschikbaar.
NB: Van de drie zeer uitvoerig beschreven manuscripten wordt het meest spectaculaire (De Stille Vriend) op dit moment, na al die jaren opnieuw in de verkoop gebracht (zie boven).
Facsimile herdruk van Reves poeziedebuut uit 1940, uitgegeven in een oplage van 500 exemplaren, alle door Gerard Reve genummerd en GESIGNEERD.
Promotieposters voor Reves bij L.J. Veen uitgegeven werken Brieven aan mijn Lijfarts (1991), Brieven van een Aardappeleter (1991), Ik Bak ze Bruiner (1996) en Brieven aan Matroos Vos (1997).
Uit het bezit van Gerard Reve, elk van de posters is eenmaal horizontaal gevouwen, zoals uitgegeven.
Auteursexemplaar van deze 19e [= 17e gezamenlijke] druk, met meer dan 90 correcties door Gerard Reve met zwarte balpen in de marges aangebracht.
Al vanaf de eerste gezamenlijke druk (de overbekende Witte Olifant uit 1964) reed de invalide Oom Hans Boslowits op een driewielig...
Dankzij de door Gerard Reve in DIT exemplaar uitgevoerde correcties komen deze en 89 (!) andere drukfouten in de daaropvolgende edities niet meer voor.
Ondanks het vele corrigeerwerk nog steeds een goed en stevig exemplaar, met een paar kleine vlekjes.
N.B.: Zie in dit verband ook de artikelen in Reve Jaarboek 1 (1983) en 3 (1986).
Facsimile van een schrift met handgeschreven schoolopstellen uit de periode 1939-1940, in kleur gedrukt in een oplage van 1750 exemplaren en door de uitgever verspreid als nieuwjaarsgeschenk.
Dit is een van de 250 exemplaren die (hoewel niet als zodanig herkenbaar) ter beschikking bleven van de auteur.
Voorpublicatie van het eerste hoofdstuk van de roman Het Hijgend Hert, in druk zowel als in facsimile van het handschrift, uitgegeven als leporello in fraai bedrukt kartonnen bandje.
Nieuwjaarsgeschenk, oplage 1200 exemplaren, alle door Gerard Reve GESIGNEERD.
Aanbiedingskaartje van een der uitgevers bijgevoegd.
Gerard Reve - Het Hijgend Hert - Amsterdam / Antwerpen, Veen / Atlas / Contact, 1998 - leporello in gedecoreerd karton - klein 8vo - 65 euro
Als boven, dit exemplaar echter niet, zoals gebruikelijk, gesigneerd in balpen op de titelpagina, maar in inkt in het colofon.
Dit is een van de 30 exemplaren die ter beschikking bleven van de dichter, in bijpassende rode envelop.
Separate herdruk van een brief aan Simon Carmiggelt, oorspronkelijk gepubliceerd in De Taal der Liefde (1972), in offset gedrukt in een beperkte oplage van 200 exemplaren.
Dit is een van de 100 Romeins genummerde exemplaren die ter beschikking bleven van de auteur.
Als nieuw, meerdere exemplaren beschikbaar.
Als boven.
De afbeelding toont pagina 4 en 5 van dit ondergewaarde boekje.
P. Gerbrandy - Pelgrimsliederen, het dichterschap van Gerard Reve - Leiden, Fragment, 2023 - linnen met stofomslag - 55 euro
Essays, herdrukt in een oplage 125 exemplaren, fraai gebonden in blind zwart linnen met stofomslag.
Exemplaar als nieuw.
Een - volgens colofon - in een eerste oplage van 250 (+ 5 luxe) exemplaren verschenen boekje, waarover De Volkskrant onder meer het volgende te melden had:
"Een discreet en met voelbaar respect geschreven verslag van een uitbundige vriendschap tussen twee schrijvers [...] achter wier grappen een diepe melancholie te lezen is."
En als De Volkskrant het zegt, dan moet het wel zo zijn.
U kunt de tekst van het boekje overigens ook hier digitaal doornemen.
Over de achtergrond van die wonderlijke, in mijn boekje afgedrukte en hierboven afgebeelde opdracht deed ik al eens eerder verslag.
Met de hand gezet en gedrukt in violet en zwart in een beperkte oplage van 75 exemplaren t.g.v. de 70e respectievelijk 45e verjaardag van Gerard Reve en Boudewijn Büch, alle door de dichter genummerd en GESIGNEERD.
Dit is een van 30 Arabisch genummerde reguliere exemplaren, ingenaaid in een omslag van gemarmerd papier met een bedrukt titeletiketje op de voorzijde.
Daarvan een van de 20 voorzien van een door de dichter op zijn eigen Gronlandea Pers gedrukte bijlage met daarin een vierde Reve-gedicht, inclusief handgestempeld erratumblad en met de handgeschreven regels “Dit is papier / dat ik ontsier”.
Meer informatie over deze raadselachtige bijlage vindt u hier.
Blad uit een gelinieerd schoolschrift met daarop in blauwe vulpen, in het handschrift van een 17-jarige Boudewijn Büch:
alleen
daar stond ik
zo alleen
in duinen
van een dansend bos
terwijl ik anders wilde
Ik heb natuurlijk geen idee wat een ander hiervan vindt, maar ik vind het wel wat hebben (zie scan voor volledig blad).
ach vergeef me / ik kan niet beter, gevolgd door de datering 25-7-1966.
Op de achterzijde een lang vers dat begint met de regel eigentijdse kogelstoters, ook bijzonder.
Eerste druk van Büchs tweede verzenbundel, uitgegeven in een oplage van 1350 exemplaren, met op de voorzijde van het omslag een reproductie van een litho van de hand van Vladimír Suchánek.
Exemplaar als nieuw (nog meerdere beschikbaar).
Boudewijn Büch - De Taal als Blauw - Amsterdam, Arbeiderspers, 1977 - ingenaaid in omslag - 1e druk - 25 euro
Als boven, GESIGNEERD exemplaar.
Eerste druk van Büchs derde verzenbundel, uitgegeven in een oplage van 1250 exemplaren, omslag uitgevoerd naar ontwerp van Menno Buch en Vladimír Suchánek.
Exemplaar als nieuw (nog slechts enkele beschikbaar).
Boudewijn Büch - De Sonnetten - Amsterdam, Arbeiderspers, 1978 - ingenaaid in omslag - 1e druk - 30 euro
Als boven, GESIGNEERD exemplaar.
Een van de laatste van de vele opdrachten - een stuk of 65, waaronder een paar hele bizarre - die ik door de jaren heen van Boudewijn Büch in ontvangst heb mogen nemen.
Boudewijn was een beetje een rare jongen, wist u dat?
Een van de 150 luxe exemplaren in blauw linnen met leeslint en stofomslag, alle door Boudewijn Büch genummerd en GESIGNEERD.
Fraai exemplaar, zonder dat verrekte erratumvelletje, hier in fotocopie bijgevoegd.
Kort voordat de kopij van dit ietwat megalomane werk op de drukpersen belandde, ontving ik deze fax van Gerrit Komrij, in verband met diens toezegging deze editie van een voorwoord te voorzien.
Digitaal gedrukt voorstel (ontwerp: E.B. naar S.B.) voor het omslag van de paperbackeditie, compleet met rugtitel, foto auteur en blurb op achterzijde.
Afgekeurd want iets te frivool en natuurlijk lang niet blauw genoeg.
Nummer 5 van de slechts 7 op Simili Japan gedrukte, fraai gebonden (blank geitenlederen rug, platten overtrokken met grijs Fabriano papier) en gesigneerde luxe exemplaren.
Inliggend is een handgeschreven briefje van de classicus / uitgever / bibliofiel Johan B.W. Polak, gedateerd 21-9-1984:
Voor mijn lieve en bewonderde vriend Boudewijn,
deze kleine en ellendige studies.
Mogen zij strekken tot lering en vermaak,
tot spot en hoon ter ene zijde,
tot een voorbeeld hoe het niet moet ter andere.
Zijn onderdanige dienaar Johan.
Exemplaar als nieuw van dit overzicht van Buchs boeken, handschriften en ander werk.
Verder nog een handjevol exemplaren verkrijgbaar van:
Catalogus 10 uit 1993 (met daarin de afdeling The Blue Poet Strikes Again!), De Reve-collectie van Adriaan van Dis (1993, met een merkwaardig voorwoord van Boudewijn Büch), Gezicht op Kerstmis, de Reve-collectie van Boudewijn Büch (1994, uiteindelijk zonder voorwoord van Büch, maar dat is een verhaal op zich) en Kleine bijdrage tot de Meetbaarheid van de Smart (2004).
Van 15 jaar Nederlandse Bibliofilie, de collectie David Simaleavich (1989, met het vers Moderne Bibliofilie) en De Literaire Nalatenschap van Boudewijn Büch (1991, met het katern 10 jeugdverzen) zijn nog enkele door Büch gesigneerde exemplaren beschikbaar.
Gelegenheidsuitgave gedrukt in een oplage van 325 exemplaren.
Dit is een van de 50 exemplaren die ter beschikking bleven van de auteur (die er nog pakweg 48 in een doos op zolder heeft liggen).
(Boudewijn Büch) Eric Schneyderberg - One for the money, two for the show: muziek, de ultieme passie van Boudewijn Büch - Biloxi, Rise & Shine Press, 2004 - 2 gevouwen vellen A4 in omslag - 33 euro (maar als u 3,3 euro een betere optie vindt dan is dat bespreekbaar)
De weergave van een muzikaal praatje gehouden gedurende de “kijknacht” bij Sotheby’s Amsterdam (17/18 september 2004, 5 uur in de ochtend), voorafgaand aan de veiling van de kunst- en antiekcollectie van Boudewijn Büch.
Uitgegeven (in een oplage van 33 exemplaren) op verzoek van enkele slaperige toehoorders (die allen enige tijd later een exemplaar met het nummer 33 toebedeeld kregen).
Nog een paar nummers 33 beschikbaar.
5 originele foto’s van de hand van ROB BECKER, 20 x 15 cm, in tint overlopend van blauw naar bruin, stijlvol gemonteerd in een leporello ontworpen en vervaardigd door de Amsterdamse boekbindster Ursula Bouman.
Strikte oplage van 5 exemplaren plus 2 HC, zoals vermeld in het colofon.
Mint in originele met 2 kleuren linnen overplakte schuifdoos met kijksleuf.
Buitenmaten van dit bijzondere object: 25,5 x 17,5 x 2 cm.
Liber Amicorum met tal van bijdragen maar bovenal met illustraties van de hand van PETER PONTIAC.
Extra aandacht graag voor die ene bijdrage waarin wordt ingegaan op de achtergronden van Boudewijns reisreportages over muziek en muzikanten, desgewenst kunt u deze tekst hier even nalezen.
(Boudewijn Büch) BUCH BOEK, Liber Amicorum - Leiden, de Kler, 2004 - bedrukt canvas - smal 4to - 50 euro
Als boven.
Een van 150 Arabisch genummerde exemplaren die werden gebonden in goud- of zilverkleurig canvas.
Gouden exemplaar, als nieuw.
(Boudewijn Büch) BUCH BOEK, Liber Amicorum - Leiden, de Kler, 2004 - bedrukt canvas - smal 4to - 50 euro
Als boven.
Een van 150 Arabisch genummerde exemplaren die werden gebonden in goud- of zilverkleurig canvas.
Zilveren exemplaar, als nieuw.
(Boudewijn Büch) BUCH BOEK, Liber Amicorum - Leiden, de Kler, 2004 - fluweel in schuifhoes - smal 4to - 175 euro
Als boven.
Een van slechts 20 Romeins genummerde exemplaren gebonden in geblinddrukt blauw fluweel, in met rood fluweel overplakte schuifhoes.
Kwetsbaar, maar nog steeds prachtig exemplaar.
Obscuur maar zeer geslaagd uitgeefprojectje uit het midden van de jaren 90: een separate editie van de gedichtencyclus De Stenen van Venetië, voor het eerst gepubliceerd in de bundel Fabeldieren uit 1975.
Alle exemplaren uit de minieme oplage werden door Komrij op de titelpagina in rood gesigneerd en bevatten een stuk "found footage" in kleurenets/aquatint als frontispice.
Dit is exemplaar nummer 1, met kloeke opdracht van dichter aan initiatiefnemer.
Geen twijfel mogelijk: De Stenen van Venetië is Gerrit Komrij op zijn best. Punt.
Tja, na al die jaren realiseer ik mij dat dit eigenlijk niet eens zo'n hele goede ruil was...
Tekst over Komrijs beruchte boekje De Bibliofiel, gedrukt op wc-papier in een oplage van slechts 15 (+ enkele HS) exemplaren.
Brandschoon exemplaar, nummer 12 om precies te zijn, genaaid in omslag van imitatieperkament, voorzien van nagebootst lakzegel.
Hoe genees ik van de bibliofilie!
Door boekenkasten te laten timmeren waarin uitsluitend dit soort 'werkjes' passen!
Gerrit Komrij.
Hoe zat het ook alweer met die Komrij die geen Komrij was?
Voordat ik u verder ga vermoeien met het werk van de biograaf van Gerrit Komrij, eerst nog iets over de biograaf van Boudewijn Büch (die in haar in 2016 verschenen boek overigens opvallend weinig aandacht aan Komrij meende te hoeven besteden).
Beiden hadden wat moeite met rondslingerende poststukken, en van het één komt het ander.
Dit BRUGGETJE helpt u verder op weg.
Korte tekst over Gerrit Komrij over zijn kameraad Boudewijn Büch, oorspronkelijk verschenen in de bundel Demonen uit 2003, gedrukt in een oplage van 200 exemplaren.
De heer Arie Pos, biograaf van Gerrit Komrij, neemt het in zijn 27 pagina's lange nawoord niet al te nauw met de waarheid, bovendien manipuleert hij de inhoud van meerdere door Komrij aan mij verzonden faxberichten.
Daar had de man desgevraagd een nogal dubieuze verklaring voor.
Een uitgebreid verslag van dit biografisch geblunder vindt u HIER.
De biograaf is overigens van mening puik werk te hebben afgeleverd; op zijn handelswijze is niets aan te merken, op die van mij des te meer.
Ik citeer uit een van zijn aan mij verzonden mailberichten:
Waar ik open kaart speelde deed u dat niet - kennelijk omdat u uw kijk op 'de ware gang van zaken' voor uw artikel(en) wilde bewaren.
Dat is een uiterst merkwaardige opmerking: deze bizarre beschrijvingen van enkele van mijn avonturen met Komrij en Büch (opgeleukt aan de hand van door Gerrit aan mij verzonden, door de biograaf zeer behendig toegetakelde brieven) werden geheel buiten mij om gepubliceerd.
En was het niet de heer Pos zelf die het nodig vond onze naar aanleiding van zijn publicatie gevoerde correspondentie telkens opnieuw af te breken?
Open kaart spelen is toch echt iets anders dan jezelf in de kaart laten kijken, vrees ik.
Al deze malligheden hebben geleid tot het veelgelezen feuilleton Morgen heten we allemaal Arie (ja, flauw, ik weet het), waarvan inmiddels meerdere afleveringen op deze website zijn gepubliceerd.
Let wel: deze teksten worden waar en wanneer nodig aangepast en geactualiseerd.
Onderstaande per e-mail ontvangen ontboezeming van de biograaf verdient speciale aandacht:
Dankzij voortschrijdend inzicht - waarbij in dezen voor u dus een glansrol is weggelegd - kan ik de tekst herzien.
Jazeker, de biograaf schrijdt voort, maar waar wil de man eigenlijk naar toe?
Heel ver kan dat niet zijn, want kijk:
Ik zie een biografie trouwens niet als een eindstation of 'de definitieve waarheid'.
Dat er 'nieuwe' documenten en andere getuigenissen en visies opduiken valt te verwachten en lijkt me heel gezond, anders zouden die biografen veel te veel praatjes krijgen.
Nog twee bijzondere openbaringen:
Ik moge u er misschien ook op wijzen [...] dat het nawoord bij 'Praatjes' niet de Komrijbiografie is.
Dat nawoord is ook geen voorpublicatie uit de biografie, waarin de vriendschap anders - en korter - wordt behandeld.
Dat laatste mag ik hopen, maar de biograaf schijnt niet in te willen zien dat dat nu juist het probleem is.
Ik publiceer vaker stukken over Komrij […].
Belangrijke bijvangst van die publicaties zijn voor mij reacties van lezers: correcties, aanvullingen, nieuw materiaal.
Missie geslaagd, zou ik zeggen, maar wat mij betreft had het anders gemogen.
Ik vermoed overigens dat niet iedereen op de hoogte is van het feit dat het in 2014 door de Bezige Bij aankondigde Komrij-biografieproject inmiddels alweer is afgeblazen.
Nadat de in 2024 geopenbaarde pogingen het werk dan in Gods en Gerrits naam maar bij de Arbeiderspers onder te brengen inmiddels ook op de klippen blijken te zijn gelopen, liet de biograaf via de letterkundige juice-kanalen weten opnieuw een geïnteresseerde uitgever te hebben gevonden.
Had ik het woord hoopvol al ergens gebruikt?
En na al dit Nederlands-Portugees geneuzel groeit bij mij de behoefte om - op termijn - ook eens verslag te doen van mijn (ietsje stijlvollere) Vlaamse avonturen.
Daar verheug ik mij nu al op.